023Magazine, Zorg, mantelzorg - Als er één begrip is dat volgens de Nederlandse politici een oplossing biedt voor heel veel problemen in onze samenleving, dan is het ‘mantelzorg’. Want zo is de (simpele) gedachte: deze vorm van zorg is gratis en drukt dus niet op de begroting van een overheid; ze is onbeperkt inzetbaar, feitelijk is het wereldbeeld van veel politici heel beperkt; en last but not least: ze zou ontlastend zijn voor de reguliere zorg.
Laten we eens bekijken of dit werkelijk zo is en vervolgens proberen de mantelzorg in een positief daglicht te stellen.
Dat mantelzorg gratis is, moet toch echt als een flagrante misvatting worden beschouwd. Weliswaar betaalt in veel gevallen een overheidsinstantie niets, maar voor de mantelzorger in kwestie is het verlenen van zorg lang niet altijd gratis.
- Ten eerste noodzaakt de mantelzorg soms tot vermindering van het aantal uren van een
betaalde baan. Het kost de mantelzorger dan dus eigen inkomen.
- Ten tweede levert mantelzorg altijd belasting op, in tijd en vaak ook fysiek.
Dat laatste kan op termijn voor kosten zorgen doordat de mantelzorger fysieke en/of psychische klachten kan ontwikkelen. Mantelzorg moet dus nooit ontaarden in een te zware belasting voor de mantelzorger in kwestie.
Tijd is een kostbaar goed, en natuurlijk hoeft tijd niet altijd te renderen (zie HP/De Tijd december 2024, pagina 118 – 119) maar het te veel verlenen van mantelzorg kan er zeker toe leiden dat de tijdsdruk voor een mantelzorger te hoog wordt en dat burn-out klachten om de hoek komen kijken. Een te grote mate van verantwoordelijkheidsgevoel bij de mantelzorger kan er gemakkelijk voor zorgen dat men te lang te veel van zichzelf vergt en vervolgens helemaal niet meer verder kan. In wezen ben je dan bezig het paard achter de wagen te spannen. Dat kan uiteraard nooit de bedoeling zijn.
Een bekende ziekenhuisketen afficheert zich momenteel met de slogan ‘Zorg verlenen is een kunst’. Het mooie van de slagzin is dat deze voor velerlei uitleg vatbaar is. In de context van dit artikel is de betekenis van die slogan dat mantelzorg verlenen iets is dat je vaak niet zomaar uit je mouw schudt, maar dat het kennis, kunde en ervaring vereist. Daar wordt nogal eens al te gemakkelijk aan voorbij gegaan. Als professionaliteit ontbreekt dan verwordt mantelzorg al snel tot het doen van (uitsluitend) vervelende klusjes en dat is hoogst onbevredigend. Maar het kan ook zijn dat de mantelzorger tot zaken geroepen wordt die boven zijn of haar macht gaan waardoor er op enig moment schade ontstaat die dan weer professionele ondersteuning vraagt met alle gevolgen van dien.
Oplossingen
Is er dan niets positiefs te melden. Wel zeker. Heel veel mantelzorg gaat goed en geeft de mantelzorger een bevredigend gevoel. De taken die op haar/zijn bordje liggen zijn niet te belastend en degene die verzorgd moet worden ervaart de dienstverlening (want dat is het ook) als plezierig.
Maar wanneer de mantelzorg knelt, zijn er goede en praktische oplossingen denkbaar. Laten we beginnen bij de talenten van de mantelzorger. Het mooie van ieder mens is dat iedereen andere en verschillende talenten heeft. Soms complementair, soms verrassend en soms uniek. Wanneer een mantelzorger bij zichzelf te rade gaat, maar het is ook heel goed mogelijk dat iemand uit de directe omgeving van de mantelzorger hem/haar daar op wijst, waar nu precies haar/zijn specifieke talenten liggen, dan komen daar altijd zaken uit die iemand met plezier doet. Zo kan iemand met aanleg voor cijfers bijvoorbeeld helpen met een aanvraag voor de WMO. Een ander gaat graag naar een museum en kan degene die hulp behoeft, helpen bij een cultureel uitstapje te organiseren.
Eenzaamheid is vaak een probleem bij ouderen. Een mantelzorger kan als klankbord fungeren door de tijd te nemen om het gesprek aan te gaan. Weer een andere mantelzorger houdt van wandelen in de natuur en kan een hulpbehoevende meenemen naar het park. Er zijn nog veel meer voorbeelden: iemand houdt van koken en verzorgt met enige regelmaat een lekkere maaltijd bij degene die verzorgd wordt; een ander houdt van opruimen en reorganiseert een boeken- of kledingkast, de lijst is gemakkelijk uit te breiden.
Kern is: taken uit- en opsplitsen naar waar behoefte aan is.
U zult zich terecht afvragen of degene die de mantelzorg nodig heeft, wel over een dusdanig netwerk beschikt, dat iedere mantelzorger precies kan doen waar zijn/haar specifieke talenten liggen. Als dat niet het geval is, dan kennen de meeste mantelzorgers gelukkig wel personen die over juist dat unieke talent beschikken waardoor de gevraagde taak zorgvuldig kan worden ingevuld.
De essentie van de oplossing is een coherente samenleving, waar mensen uit oprechte belangstelling naar elkaar omkijken, zich verantwoordelijk voelen voor de medemens en hoe klein de bijdrage ook is, een rol willen spelen in het verzorgen van de medemens. Op deze manier is mantelzorg meer dan waardevol, het biedt een sleutel om onze samenleving samenhangder, inclusiever en uitdagender te maken. Want mantelzorg mag nooit vanuit politieke gemakzucht als oplossing worden aangereikt. Het is vanuit een positieve gedachte dat we allemaal een bijdrage willen en kunnen leveren.
Sijmen van Wijk
Communicatiestrateeg, publicist en mantelzorger
