Door Jos de Jong - 023Magazine/Haarlem en hele verre omstreken - Economie & Duurzaamheid, Controle, vrijheidsbeperking - De invoering van de digitale euro komt steeds dichterbij. De Commissie Economische en Monetaire Zaken (ECON) van het Europees Parlement heeft ingestemd met de plannen voor de digitale euro en als het huidige tijdpad wordt gevolgd, start de Europese Centrale Bank al in 2027 met een proefprogramma.
Rond 2029 zou de digitale euro voor alle Europese burgers beschikbaar kúnnen zijn, maar laten we duidelijk zijn…er zitten vele adders onder dit digitale gras.
Volgens de Europese instellingen is het doel duidelijk: Europa minder afhankelijk maken van Amerikaanse betaalsystemen zoals Visa, Mastercard, Apple Pay en Google Pay. Burgers zouden via een digitale wallet eenvoudig kunnen betalen in winkels, online en onderling. Op papier klinkt dat efficiënt en modern.
Bezorgdheid over de keerzijde.
Critici wijzen erop dat een digitale euro veel meer is dan een alleen maar een nieuwe betaalmethode. Anders dan contant geld laat iedere digitale betaling een heel duidelijk spoor achter waarvan velen zich niet realiseren wat de consequenties voor dit spoor zullen zijn. Hoewel beleidsmakers benadrukken dat privacy wordt beschermd, vragen veel mensen zich af hoeveel controle er uiteindelijk ontstaat wanneer vrijwel alle financiële transacties digitaal verlopen.
CBDC
Econoom Daniel Lacalle noemt een digitale centralebankmunt (CBDC) zelfs ‘toezicht vermomd als geld’. Zijn zorg is dat betaalgegevens uiteindelijk gebruikt worden om gedrag te volgen, te beïnvloeden of zelfs te beperken. Hij vergelijkt het met een politieagent die niet langs de weg staat, maar permanent naast je in de auto zit.
Juist dát maakt veel burgers ongerust. Niet omdat de digitale euro vandaag al die mogelijkheden biedt, maar omdat díe technische infrastructuur straks helemaal aanwezig is en niet meer valt terug te draaien. Wat toekomstige overheden met die mogelijkheden doen, weet niemand, maar elke enigszins nadenkende burger beseft dat niets voor niets wordt ingevoerd.
Stel dat over enkele jaren allerlei maatschappelijke doelstellingen rechtstreeks worden gekoppeld aan je digitale portemonnee. Denk aan een persoonlijke CO₂-administratie, waarbij extra autokilometers automatisch leiden tot een hogere heffing. Of een systeem waarbij een hoog energieverbruik direct wordt geregistreerd en boven een bepaalde grens extra belast wordt. Ook zouden bepaalde subsidies of toeslagen automatisch kunnen worden gekoppeld aan vooraf vastgestelde voorwaarden.
Anderen vrezen dat consumptiegedrag steeds gedetailleerder kan worden geanalyseerd. Wat koop je? Waar geef je geld aan uit? Hoe vaak reis je? Welke abonnementen heb je? Hoeveel vlees koop je? Wanneer al die gegevens gecombineerd worden met andere digitale systemen, ontstaat een uiterst compleet beeld van iemands leven en is volledige controle op gedrag en aankoopbeleid een feit.
Voorstanders wijzen erop dat dergelijke toepassingen niet in de huidige plannen staan opgenomen en dat Europese privacywetgeving bescherming biedt. Dat is een belangrijk punt, maar ook voorstanders beseffen dat daarvoor geen enkele garantie bestaat. Van de andere kant is het ook weer zo dat de geschiedenis ons heeft geleerd dat technologische mogelijkheden zich vaak sneller ontwikkelen dan de maatschappelijke discussie daarover.
Breed, groot en transparante debatten noodzakelijk
Men interpreteert de CBDC wel eens als de basis voor een complete maatschappelijke, sociale, economische en financiële ommekeer, een ommezwaai van alles wat men tot nu toe ’normaal’ acht.
Precies daarom verdient de digitale euro een heel breed publiek debat. Niet alleen over gebruiksgemak en veiligheid, maar vooral over de vraag hoeveel financiële privacy burgers in de toekomst nog kunnen behouden. Want waar contant geld anonimiteit biedt, maakt een volledig digitaal betalingssysteem het technisch mogelijk om steeds meer inzicht te krijgen in het dagelijkse leven van iedere burger.
Voordelen vs nadelen
De digitale euro kan wellicht voordelen bieden, hoewel ik daar persoonlijk zeer zeker niet van ben overtuigd. Immers, als gemak uiteindelijk ten koste gaat van vrijheid, anonimiteit en financiële onafhankelijkheid, is waakzaamheid geen overdreven reactie, maar een noodzakelijke houding. Technologie is immers nooit alleen maar een hulpmiddel want uiteindelijk bepaalt de manier waarop zo’n middel wordt ingezet, hoeveel ruimte burgers nog overhouden om zèlf hun leven vorm te geven.
Denk na, lees je en besef wat er gebeurt
De echte vraag is daarom niet óf de digitale euro technisch mogelijk is. De vraag is eerder of we die digitale euro wel willen en hoeveel controle we als samenleving bereid zijn op te geven en/of te accepteren voordat gemak verandert in permanent digitaal toezicht waarop je geen invloed meer hebt. Dat is een discussie die iedereen aangaat, daar moet je dus eens goed over nadenken, jezelf goed inlezen, wat behelst zo’n systeem allemaal en wat het kan betekenen voor iedereen die aan de Europese samenleving deelneemt. Let wel, de beslissingen komen steeds dichterbij, dus lees je in en focus op mogelijke veranderingen en aanpassingen waarmee je al heel snel en voor dat je het weet, wordt geconfronteerd.
